ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΕΝΤΗΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΌ ΑΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ / ΕΑΠ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΣ ΕΘΝΙΣΜΟΣ

ΚΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

2007-2008

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΈΝΤΗΣ

Πανεπιστημιακός

Δρ. Μέντης Κων/νος, (2008). «Ελληνικός Πολιτισμικός Εθνισμός και Γεωπολιτισμός», στο:  Οικονομικές δραστηριότητες, Κοινωνιολογικές εξελίξεις και Πολιτισμική Ναυτική Ιστορία του Ελληνικού Πολιτισμού της Ν. Πελοποννήσου- Οικονομική  και Πολιτισμική  Κοινωνιολογία,   Εκδόσεις Σμιγοπέλαγου, Πειραιάς, σελ. 41-45

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΣ ΕΘΝΙΣΜΟΣ

ΚΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

2.3.1. Ο Πολιτισμικός Εθνισμός

Η διαμόρφωση της Νεοελληνικής εθνικής συνείδησης
κατά τους Υστεροβυζαντινούς χρόνους και η
ολοκλήρωση κατά την Οθωμανική κατοχή λαμβάνει
χώρα σαν αντιστασιακό - κατά κύριο λόγο -
ιδεολόγημα στους κρίσιμους αυτούς ιστορικούς
χρόνους.

Προς τα τέλη όμως του 19ου αι. και ιδιαίτερα κατά
τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι., παρατηρούνται
έντονες πνευματικές ζυμώσεις και ιδεολογικές
αναζητήσεις που αντανακλούν τις ζωτικές οικονομικές
και κοινωνικο-πολιτικές διεργασίες και αναδεικνύουν
κυρίαρχα τον ιδεολογικό προβληματισμό για την
Ελληνικότητα.

Οι εθνικές επιλογές για την Μεγάλη Ιδέα και τον
εξευρωπαϊσμό, η διάσταση των κοινωνικών τάξεων,
η οικονομική εξέλιξη και οι νέες πολιτικές επιλογές
απαιτούσαν τον επαναπροσδιορισμό της
Ελληνικότητας στο τέλος του 19ου αι. και ιδιαίτερα
στις αρχές του 20ου αι.

2.3.1.1. Σημαντικοί πρόδρομοι διανοητές


Σημαντικοί πρόδρομοι διανοητές υπήρξαν οι:

Ίων Δραγούμης
Μεγάλος διανοητής που πίστευε ότι το φυσικό
λίκνο του ελληνισμού βρισκόταν στην Ανατολή. Ο
εθνισμός, ο σοσιαλισμός και τα Ανατολίτικα
χαρακτηριστικά έπρεπε να δομούν το Νεοελληνικό
ιδεώδες.

Δ. Γληνός
Ιδρυτής του “Εκπαιδευτικού ομίλου (μαζί με τον Ι.
Δραγούμη, τον Α. Δελμούζο κ.α.) που επιχείρησε να
εντάξει τον εκπαιδευτικό αγώνα σ’ ένα ευρύτερο
κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο.


Αλέξανδρος Δελμούζος
Αναζήτησε την εθνική αυτογνωσία και επιχείρησε
τη σύζευξη της αποθησαυρισμένης Ελληνικής
παιδείας με τη νέα ελληνική ιδιοσυγκρασία.


Περικλής Γιαννόπουλος
Εξύμνησε την τελειότητα της “κλασσικής
ελληνικής αρχαιότητας” και την ομορφιά της
“ελληνικής φύσης” και εξήρε την “πολιτισμική
πρωτοπορία του Ελληνισμού”.
Υπήρξε από τους Κύριους αντιπροσώπους του
“Νεοελληνικού Αντι-ευρωπαϊκού εθνισμού”.

Γεώργιος Σκληρός
Μαρξιστής διανοητής που πίστευε ότι η
βιομηχανική ανάπτυξη οδηγεί στο Διεθνικό
πολιτισμό γι’ αυτό και θεωρούσε επιβεβλημένο τον
εξαστισμό και τον εξευρωπαϊσμό της ελληνικής
κοινωνίας (που θα την προετοίμαζε για τον
σοσιαλισμό). Συνεχιστής του ο Γιάννης Κορδάτος
που προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση με το έργο του:
“Η κοινωνική σημασία της ελληνικής επανάστασης
του 1821”, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1977.


Σ. Σοκόλης
Με σύγγραμμά του το 1916 προσέδωσε διεθνικό
χαρακτήρα στον “Μεγαλοϊδεατισμό” και αναζήτησε
την συγκρότηση μιας νέας “Λαϊκής Αυτοκρατορίας
που θα στηρίζεται στην Πολιτική συναδέλφωση των
λαών της Μ. Ασίας και των Βαλκανίων.


2.3.2. Η Θάλασσα και ο Ελληνικός
Γεωπολιτισμός


2.3.2.1. Κύριοι εκπρόσωποι της Γεωπολιτικής

Κ.Δ. Σφυρής
Θεωρούσε την Ελλάδα “Αμφίβιο Έθνος”.

Π. Παμπούκης
Υποστήριξε ότι το “έδαφος και η φυλή αποτελούν τα
δομικά στοιχεία της πολιτικής ζωής”.

Δ. Δανιηλίδης
Για τον Δανιηλίδη, η θάλασσα αποτελεί ένα
συστατικό στοιχείο στη συγκρότηση του ελληνισμού
(Βεργόπουλος Κ., 1978, σ. 145).


2.3.2.2. Κήρυκες του Γεωπολιτισμού και του
Θαλασσοκεντρικού Πολιτισμού

Κ. Παλαμάς
Είχε εκφράσει «τη Γεωπολιτική διάσταση του
Ελληνικού Πολιτισμού».

Γιαννόπουλος - Δελμούζος
Διατυπώνει «το Γεωφυσικό Φυσιοκρατικό
Πολιτισμό».

Καζαντζάκης
Διατυπώνει τον “Άτεγκτο γεωφυσικό αταβισμό” .

Κάλβος
Υμνεί «μια συνείδηση θαλασσινή».

Ελύτης
Εμφανίστηκε σαν μυστηριακό ξημέρωμα στο
Αιγαίο. Το φως είναι το κέντρο του Ελληνισμού και
το Αιγαίο ο φορέας μιας αιωνόβιας παράδοσης.
Ο Ελληνικός Πολιτισμός «μια σύνθεση ανώτερης
αιγαιατικής και ιόνιας φύσης».
 
Μυριβήλης

Αναδείχτηκε δημιουργός Σχολής: «της Αιολικής
Αιγαιοπελαγίτικης Σχολής».
Ο Τερζάκης διακρίνει στο Μυριβήλη έναν
φωτόχαρο διονυσιασμό (Ο κύκλος ο Γ’, 1934,
σ. 383).

Δημοσθένης Δανιηλίδης
Θεώρησε το Αιγαιοπελαγίτικο σκηνικό σαν
αναπόσπαστο στοιχείο του “νέου ελληνικού
πολιτισμού”.

Σεφέρης
Συνδέει πρωταρχικά τον ελληνισμό με την
διαχρονική πνευματική παράδοση και με μια
διαρκή, πολύμορφη και βιωμένη ιδέα της
αξιοσύνης και της ελευθερίας του ανθρώπου.
Ο Ελληνικός ανθρωπισμός και η γλωσσική
μορφοποίηση του αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία
που ιδιαιτεροποιούν την αξία της εθνικής
παράδοσης.
Ο ελληνισμός είναι η άλλη όψη του ανθρωπισμού
και μια:
αδογματική θρησκεία ριζωμένη στις αισθήσεις
του ανθρώπου (Κιουρτσάκης Γ. 1979, σ. 29 και
39).